به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، حجت‌الاسلام والمسلمین صفدر الهی‌راد شب گذشته در دویست‌وچهل‌وششمین تجمع شبانه موکب پایگاه بسیج شهدای روحانی مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه که در خیابان ۴۵ متری صدوق(ره) قم برگزار شد، در ادامه سلسله مباحث اصول مبارزه در سیره حضرت زهرا(س)، به تبیین تفاوت مسئولیت‌های امام جامعه و امت پرداخت.
این استاد حوزه و با اشاره به ضرورت برخورداری از دستگاه تحلیلی مبتنی بر سیره معصومان(ع)، اظهار کرد: یکی از خطاهای محاسباتی در عرصه کنشگری سیاسی و اجتماعی این است که تصور کنیم هر اقدامی که امام جامعه انجام نمی‌دهد، ما نیز نباید انجام دهیم؛ در حالی که وظیفه امام و امت یکسان نیست و هرکدام متناسب با جایگاه و مسئولیت خود تکالیفی دارند.
* تفاوت مسئولیت امام و امت؛ مبنای کنشگری صحیح در جامعه اسلامی
وی با اشاره به اینکه انسان‌ها در برخی ابعاد وجودی و فطری مشترک و در برخی ظرفیت‌ها، استعدادها، جایگاه‌ها و مسئولیت‌ها متفاوت هستند، افزود: همان‌گونه که تکالیف عمومی میان مؤمنان مشترک است، تفاوت جایگاه‌های اجتماعی و فردی نیز موجب تفاوت در مسئولیت‌ها می‌شود؛ ازاین‌رو نمی‌توان انتظار داشت همه افراد در موقعیت‌های مختلف، وظیفه یکسانی داشته باشند.
استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه جایگاه امام جامعه، جایگاه رهبری، هدایتگری و پدری جامعه است، تصریح کرد: مردم در جایگاه امت و سربازان امام قرار دارند و نمی‌توان گفت هر اقدامی که امام انجام داد، همه باید همان اقدام را انجام دهند یا هر سخنی که امام بیان نکرد، دیگران نیز نباید درباره آن سخن بگویند.
حجت‌الاسلام والمسلمین الهی‌راد ادامه داد: یکی از مغالطه‌هایی که متأسفانه در ادبیات سیاسی، حتی میان برخی نیروهای مذهبی و انقلابی گسترش پیدا کرده، این است که گفته می‌شود وقتی رهبر جامعه مطلبی را بیان نکرده، چرا دیگران آن را مطرح می‌کنند؟ این در حالی است که باید میان تبعیت از امام و شناخت وظیفه و رسالت امت تفکیک قائل شد.
وی تأکید کرد: ولایت‌مداری صرفاً به معنای تکرار سخنان امام جامعه نیست، بلکه انسان باید از بصیرت و قدرت تحلیل برخوردار باشد و در هر موقعیت تاریخی تشخیص دهد که امام از او چه انتظاری دارد؛ حتی ممکن است امام جامعه شخصاً فریادی را سر ندهد، اما از امت انتظار داشته باشد که آن فریاد را در جایگاه مناسب خود مطرح کنند.
* چرا امیرالمؤمنین(ع) سکوت کرد و حضرت زهرا(س) ظلم را فریاد زد؟
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به حوادث پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) و ماجرای سقیفه، به تفاوت کنشگری امیرالمؤمنین(ع) و حضرت زهرا(س) پرداخت و گفت: در آن مقطع تاریخی، کنشگری مستقیم امیرالمؤمنین(ع) برای بازگرداندن خلافت به جایگاه اصلی خود محدود بود، اما حضرت زهرا(س) با خطبه‌ها و روشنگری‌های گسترده، با قدرت از حق ولایت دفاع کردند.
وی افزود: ممکن است این پرسش مطرح شود که چرا امیرالمؤمنین(ع) آن‌گونه که حضرت زهرا(س) روشنگری کردند، به میدان نیامدند؛ در حالی که ایشان امام و رهبر جامعه بودند. پاسخ این است که مسئولیت امام با مسئولیت امت متفاوت است و هرکدام باید متناسب با جایگاه خود عمل کنند.
حجت‌الاسلام والمسلمین الهی‌راد با اشاره به دو مصلحت مهم در سکوت امیرالمؤمنین(ع) اظهار کرد: نخست آنکه اگر امیرالمؤمنین(ع) در آن شرایط به‌صورت گسترده به اعتراض و روشنگری می‌پرداختند، مخالفان می‌توانستند ایشان را به قدرت‌طلبی متهم کنند و چنین القا کنند که این اعتراض‌ها با هدف دستیابی به حکومت صورت گرفته است.
وی دومین دلیل را جلوگیری از ایجاد اختلاف و دو قطبی در جامعه اسلامی دانست و افزود: اگر امیرالمؤمنین(ع) در آن موقعیت به‌صورت مستقیم وارد تقابل می‌شدند، جامعه اسلامی با اختلافی مواجه می‌شد که پیامدهای آن قابل مدیریت نبود و حتی می‌توانست اصل دین را با خطر مواجه کند.
استاد حوزه و دانشگاه با استناد به سخنان امیرالمؤمنین(ع) در نهج‌البلاغه خاطرنشان کرد: حضرت در تبیین چرایی سکوت خود، به نگرانی از ایجاد تفرقه میان مسلمانان، از بین رفتن دین و بازگشت جریان کفر و جاهلیت اشاره می‌کنند و توضیح می‌دهند که اگر این ملاحظات وجود نداشت، موضع و اقدام دیگری در پیش می‌گرفتند.
وی در تبیین چرایی قیام و روشنگری حضرت زهرا(س) گفت: نخستین دلیل این بود که حقانیت ولایت امیرالمؤمنین(ع) در تاریخ تثبیت شود و این حقیقت به فراموشی سپرده نشود که ولایت و رهبری جامعه، حق قطعی ایشان بود. اگر حضرت زهرا(س) در آن مقطع به میدان نمی‌آمدند و از این حقیقت دفاع نمی‌کردند، ممکن بود در طول تاریخ درباره حقانیت ولایت امیرالمؤمنین(ع) تردید ایجاد شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین الهی‌راد دومین دلیل را جلوگیری از انحراف مسیر امامت و دین دانست و افزود: حضرت زهرا(س) به میدان آمدند تا اجازه ندهند مسیر ولایت و امامت از صراط مستقیم منحرف شود. ایشان در این مسیر هیچ‌گاه کوتاه نیامدند و با غاصبان خلافت بیعت نکردند.
* خطبه فدکیه؛ نمونه‌ای از روشنگری صریح حضرت زهرا(س)
وی با اشاره به محتوای خطبه فدکیه اظهار کرد: حضرت زهرا(س) در این خطبه، مستقیماً مسلمانان مدینه را مخاطب قرار دادند و نسبت به فاصله گرفتن آنان از مسیر ولایت هشدار دادند. ایشان در تبیین این انحراف، از تعبیرهایی همچون «أَشْرَکْتُمْ بَعْدَ الْإِیمَانِ» و «ظَهَرَ فِیکُمْ حَسِیکَةُ النِّفَاقِ» استفاده کردند و پرده از نفاق پنهان در جامعه برداشتند.
استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه این سطح از صراحت در شرایطی صورت گرفت که امیرالمؤمنین(ع) به دلیل ملاحظات مهم اجتماعی از برخی اقدامات خودداری می‌کردند، تصریح کرد: حضرت زهرا(س) در جایگاه یک سرباز و مدافع ولایت، وظیفه‌ای متفاوت بر عهده داشتند و برای تثبیت حقیقت ولایت و جلوگیری از انحراف جامعه، به میدان روشنگری آمدند.
وی تأکید کرد: البته این مسئله به معنای مجاز بودن اتهام‌زنی و تخریب افراد در جامعه امروز نیست. اینکه حضرت زهرا(س) در آن شرایط تاریخی با صراحت سخن گفتند، مجوزی برای متهم کردن مسئولان کشور به نفاق، نفوذی بودن یا فساد بدون دلیل نیست؛ چنین رفتارهایی با وحدت جامعه اسلامی و رسالت نیروهای انقلابی سازگار نیست.
* ابوذر غفاری؛ الگوی ایمان و شجاعت در دفاع از حق
حجت‌الاسلام والمسلمین الهی‌راد در ادامه با اشاره به شخصیت ابوذر غفاری، به تبیین تفاوت مسئولیت امیرالمؤمنین(ع) و یاران و پیروان ایشان در دوران مختلف پرداخت و گفت: امیرالمؤمنین(ع) در دوران خلیفه سوم، با وجود مشاهده برخی مفاسد و ویژه‌خواری‌ها، به دلیل جایگاه و ملاحظات خاص خود، در مواردی سکوت یا به تذکر محدود اکتفا می‌کردند؛ اما ابوذر غفاری در برابر این مسائل با صراحت موضع می‌گرفت و به میدان اعتراض و روشنگری می‌آمد.
وی با اشاره به سخنان رهبر شهید درباره ضرورت برخورداری جامعه از «ایمان ابوذر» اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین شاخصه‌های ایمان ابوذر این بود که او در شرایطی که امیرالمؤمنین(ع) به دلایل مختلف امکان کنشگری گسترده نداشتند، وظیفه خود را انجام می‌داد و در برابر انحرافات و مفاسد سکوت نمی‌کرد.
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به ماجرای اعتراض ابوذر به کعب‌الاحبار، گفت: در یکی از نشست‌ها، کعب‌الاحبار با نقل مطالبی نادرست و نسبت دادن روایاتی به پیامبر اکرم(ص)، درصدد توجیه ویژه‌خواری و رفتار برخی کارگزاران بود. ابوذر که این رفتار را برنمی‌تافت، با شدت به او اعتراض کرد و حتی با استخوان ران شتر به او ضربه زد و نسبت به جعل روایت و تهمت به پیامبر(ص) هشدار داد.
وی افزود: برخی از افراد که از برخورد ابوذر ناراحت شده بودند، نزد امیرالمؤمنین(ع) رفتند و از او شکایت کردند؛ اما حضرت نه‌تنها ابوذر را سرزنش نکردند، بلکه جایگاه والای او را یادآور شدند و با استناد به سخن پیامبر اکرم(ص) فرمودند: «خورشید بر کسی راستگوتر از ابوذر نتابیده و زمین کسی راستگوتر از او را حمل نکرده است.»
حجت‌الاسلام والمسلمین الهی‌راد همچنین با اشاره به روحیه استقلال و بی‌نیازی ابوذر در برابر تطمیع حکومت اظهار کرد: هنگامی که خلیفه تلاش کرد با اعطای پول و غلام، او را تحت تأثیر قرار دهد، ابوذر این پیشنهاد را نپذیرفت و گفت: «قَدْ أَصْبَحْتُ غَنِیّاً بِوِلَایَةِ أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ عَلِیِّ بْنِ أَبِی‌طَالِبٍ»؛ یعنی من به واسطه ولایت امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب(ع) بی‌نیاز شده‌ام.
وی با بیان اینکه ابوذر از نظر مالی در شرایط دشواری قرار داشت، افزود: با وجود مشکلات معیشتی، حاضر نشد در برابر پیشنهاد مالی حکومت کوتاه بیاید؛ زیرا وابستگی و دلبستگی او به ولایت امیرالمؤمنین(ع)، او را از هرگونه تطمیع بی‌نیاز کرده بود.
* تبعید ابوذر و حمایت امیرالمؤمنین(ع) از یار وفادار خود
استاد حوزه و دانشگاه در ادامه به ماجرای تبعید ابوذر به ربذه اشاره کرد و گفت: هنگامی که حاکمیت نتوانست با روش‌های مختلف او را از مواضعش منصرف کند، دستور تبعید وی به منطقه‌ای دورافتاده و بی‌آب‌وعلف را صادر کرد و حتی اجازه نداد کسی او را بدرقه کند.
وی افزود: امیرالمؤمنین(ع) با وجود این محدودیت‌ها، به همراه امام حسن(ع) و امام حسین(ع) برای بدرقه ابوذر به راه افتادند و در برابر مأمورانی که قصد جلوگیری از این اقدام را داشتند، ایستادگی کردند.
حجت‌الاسلام والمسلمین الهی‌راد با اشاره به سخنان امیرالمؤمنین(ع) هنگام بدرقه ابوذر اظهار کرد: حضرت به او یادآوری کردند که این اقدامات و فریادها را برای خدا انجام داده است و باید پاداش خود را نیز از خداوند بخواهد.
وی تصریح کرد: این ماجرا نشان می‌دهد که ابوذر وظیفه‌ای متفاوت از امیرالمؤمنین(ع) داشت. حضرت در جایگاه امام و رهبر جامعه، ملاحظاتی را در نظر می‌گرفتند، اما ابوذر به‌عنوان یک سرباز و مدافع ولایت، مسئولیت دیگری بر عهده داشت و باید در موقعیت خود به روشنگری و اعتراض می‌پرداخت.
استاد حوزه خاطرنشان کرد: نباید منتظر بمانیم که رهبر جامعه همه هزینه‌ها را شخصاً پرداخت کند و پس از ورود ایشان، ما نیز به میدان بیاییم. قرار بود ما سپر رهبر باشیم، نه اینکه منتظر بمانیم ایشان هزینه مواضع و روشنگری‌های ما را بپردازد.
* مطالبه‌گری و روشنگری با حفظ وحدت همراه باشد
حجت‌الاسلام والمسلمین الهی‌راد با تأکید بر اینکه کنشگری و مطالبه‌گری نیروهای انقلابی نباید به اختلاف و تخریب منجر شود، گفت: رهبر جامعه هم‌زمان دو مأموریت را به مردم واگذار کرده‌اند؛ نخست، داشتن فریادهای مؤثر و حضور فعال در میدان تبیین و مطالبه‌گری و دوم، رعایت وحدت و مراقبت از اتحاد مقدس.
وی افزود: همان امامی که از مردم و نیروهای انقلابی خواسته‌اند فریادهای مؤثر داشته باشند، بر ضرورت حفظ وحدت نیز تأکید کرده‌اند؛ بنابراین نمی‌توان با برخورد گزینشی با رهنمودهای رهبر جامعه، تنها بخشی از دستورات ایشان را پذیرفت و بخش دیگر را نادیده گرفت.
استاد حوزه و دانشگاه تصریح کرد: نیروهای انقلابی باید اشتباهات مسئولان را به‌صورت محترمانه و مستدل تبیین کنند، اما این روشنگری نباید به هتاکی، فحاشی، اتهام‌زنی و نسبت دادن عناوینی مانند نفاق و نفوذی بودن منجر شود. همچنین نباید با رفتارهای نادرست، مردم را نسبت به مسئولان ناامید و دلسرد کرد.
وی با اشاره به تأکیدات رهبر شهید در روزهای پایانی حیات مبارکشان درباره ضرورت جلوگیری از توهین به مسئولان به‌ویژه در شرایط جنگی، خاطرنشان کرد: حتی در شرایطی که انتقاد و مطالبه‌گری ضروری است، نباید اجازه داد فضای روشنگری به بستری برای توهین و تخریب تبدیل شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین الهی‌راد ادامه داد: فریاد زدن، تبیین، روشنگری و گوشزد کردن خطاهای مسئولان، هیچ منافاتی با وحدت ندارد؛ آنچه به وحدت آسیب می‌زند، هتاکی، اتهام‌زنی و ایجاد بدبینی و اختلاف در جامعه است. دشمن از اختلاف میان نیروهای داخلی و تضعیف انسجام ملی بیشترین بهره را می‌برد.
* مراقب باشیم با انفعال خود، رهبر جامعه را ناچار به ورود مستقیم نکنیم
وی با تأکید بر اینکه یکی از مهم‌ترین پیام‌های سیره حضرت زهرا(س)، مسئولیت‌پذیری امت در کنار تبعیت از امام است، گفت: گاهی باید فریادی را سر دهیم که امام جامعه به دلیل ملاحظات و مصالح کلان کشور، نباید آن را شخصاً مطرح کند. اگر فعالان حوزوی و نیروهای انقلابی در موقعیت مناسب خود به وظیفه‌شان عمل کنند، نیازی نیست رهبر جامعه برای بیان هر مسئله‌ای شخصاً وارد میدان شود.
استاد حوزه و دانشگاه افزود: وقتی امام جامعه مجبور شود شخصاً درباره موضوعی موضع‌گیری کند، ممکن است هزینه‌هایی متوجه جایگاه رهبری و ارتباط ایشان با بخش‌هایی از جامعه و مسئولان شود؛ در حالی که می‌توان با کنشگری صحیح و به‌موقع نیروهای اجتماعی، از تحمیل چنین هزینه‌هایی جلوگیری کرد.
وی با اشاره به رهنمودهای رهبر شهید و رهبر کنونی انقلاب درباره ضرورت حفظ وحدت و مسئولیت‌پذیری نیروهای انقلابی، تأکید کرد: دستگاه تحلیلی ما باید مبتنی بر محکمات و قطعیات سیره معصومان(ع) باشد تا در موقعیت‌های مختلف دچار خطای محاسباتی نشویم. ولایت‌مداری واقعی آن است که ضمن تبعیت از امام، وظیفه خود را نیز به‌درستی بشناسیم و در میدان عمل به آن پایبند باشیم.
حجت‌الاسلام والمسلمین الهی‌راد در پایان با اشاره به تحولات اخیر و حضور مردم در صحنه‌های مختلف، نقش رهبری انقلاب را در مدیریت شرایط کشور مهم دانست و گفت: امروز جمهوری اسلامی ایران در سطح جهان مورد توجه قرار گرفته و دشمن به استیصال رسیده است. در کنار تدبیر رهبری، نباید از نقش توسل‌ها، استغاثه‌ها، روضه‌ها و ارتباط معنوی مردم با خداوند در تقویت این حرکت مردمی و عبور از مشکلات غافل شویم.
انتهای پیام/
نظر شما